Pljevlja, Crna Gora

Pljevlja se nalaze na sjeveru zemlje, na tromeđi Crne Gore, Srbije i Bosne, u plodnim dolinama rijeka Ćehotine i Breznice. Pogledajmo istorijat ovog od davnina naseljenog grada. Obiđimo Husein-pašinu džamiju s najvišim minaretom u okruženju, i manastir Sv. Trojice – nekadašnji centar Prepisivačke škole.

Published: Monday 16th of May 2016 Updated: Tuesday 13th of July 2021



Pljevlja se nalaze na sjeveru zemlje, na tromeđi Crne Gore, Srbije i Bosne, u plodnim dolinama rijeka Ćehotine i Breznice. Pogledajmo istorijat ovog od davnina naseljenog grada. Obiđimo Husein-pašinu džamiju s najvišim minaretom u okruženju, i manastir Sv. Trojice – nekadašnji centar Prepisivačke škole.



U Pljevlja, grad na krajnjem sjeveru Crne Gore, može se doći iz nekoliko pravaca. Iz Srbije preko Prijepolja, iz Bosne preko Rudog i Čajniča, a iz same Crne Gore – iz Bijelog polja i sa Žabljaka. Pljevlja se nalaze dakle na tromeđi, u plodnim i lijepim dolinama rijeka Ćehotine i Breznice.



Na mjestu današnjeg grada, i u okolini, čovjek je živio odvajkada. Arheološki lokalitet u kanjonu rijeke Ćehotine svjedoči o kulturi srednjeg paleolita. Obližnje selo Komini bilo je važan rimski trgovački centar u 2. v. Srednjovjekovno naselje, pod imenom Breznica, razvija se na raskrsnici karavanskih puteva s Primorja ka unutrašnjosti. Breznica živi u okviru države Hercega Stjepana, a pod imenom Pljevlja prvi se put pominju 1430.

Turci će zauzeti grad 1462, nastaviti trgovačku tradiciju, razviti je, i sjedište hercegovačkog sandžakata (glavnog administrativnog centra) premjestiti ovamo, 1576. g.  



Budući da su gotovo sve kuće bile od drveta, često su znale da gore. Požar će tako 1818. godine sasvim uništiti gradić. Turci zato sele administraciju u Mostar (Hercegovina).  

Tokom austrougarske vladavine (od 1878), Pljevlja postaju pogranična vojna postaja. Crnogorci oslobađaju grad 1912. U čuvenoj Pljevaljskoj bici (1941), Italijani desetkuju mlade partizane – antifašiste. Spomenik visok 40 m podignut na obližnjem vrhu Stražica svjedoči o ovom događaju.



Nakon Drugog svjetskog rata Pljevlja postaju važan industrijski i rudarski centar  Crne Gore, i trpe neminovne promjene. Pljevaljski Rudnik obezbjeđuju ugalj za Termoelektranu koja proizvodi polovinu ukupne struje u zemlji. Visoki dimnjaci dominiraju panoramom i kvare ovdašnju ekološku sliku. 

Od bogate istorije nije mnogo ostalo da se vidi, pa ni od starog dijela grada čije se orijentalna arhitektura samo nazire. Ipak, centrom suvereno vlada Husein-pašina džamija, vjerovatno najljepša muslimanska bogomolja i vjerski spomenik u Crnoj Gori.



O džamiji kao o vrhuncu orijentalne arhitekture pisao je turski putopisac Evlija Čelebija u 18. v. Sagradio ju je u 2. polovini 16. v. vezir Husein-paša. Spekuliše se da je arhitekt bio čuveni Hajrudin, tvorac mostarskog Mosta. Džamija je četvrtastog oblika, s trima dekorativnim kupolama koje stoje nad stubovima isturenog trijema. Ipak, minaret visok čak 42 m ono je što oduzima dah, jer je najviši na prostorima ex-YU! Početkom 20. v, na kraju groblja uz džamiju, izgrađena je takođe visoka, kamena sat kula. Husein-pašina džamija iznutra je dekorisana geometrijskim i cvjetnim dezenima, posebno lijepo ukrašena je centralna kupola i mirhab-niša. Dominiraju jasna crvena, plava, i boja zlata.



Na samo kilometar i po od centra Pljevalja nalazi se manastir Sv. Trojice iz 12. v. Izolovan od spoljnjeg svijeta, sakriven u šumi s jedne i stijenama s druge strane, manastir je vremenom dograđivan. Godine 1592. sagrađen je narteks s kupolom. Konačni izgled dobiće u 19. v. kada se grade monaške kelije. Manastir je po mnogo čemu poznat, najprije po prepisivačkoj školi, kad i po jednoj od najbogatijih zbirki vrijednih rukopisnih knjiga. Prepisivačka škola djeluje tokom 150 godina.



Manastirska je crkva oslikana izuzetnim freskama. Freske s kraja 16. v. prikazuju Hristovo stradanje, i 10 vladara iz dinastije Nemanjić. Rad su monaha Strahinje. U bogatoj manastirskoj riznici nalaze se, između ostalih, vanredno vrijedne ikone iz 16. v. s prikazima Sv. Stefana i Tri jerarha, rad Andrije Raičevića, dio odežde Sv. Save i mnogo toga još vrijednog za pogledati.



U centru Pljevalja nalazi se Zavičajni muzej i Gradska biblioteka. U muzeju se može da opazi vrlo vrijedna staklena vaza iz rimskog perioda, jedna od svega nekoliko sačuvanih u svijetu.

U blizini Gradskog parka nalazi se izletište Vodice, atraktivno po nekoliko manjih, kaskadnih jezera, koje vodom puni omanji potok.  



Kada se iz grada pod planinom Ljubišnjom krene južnije prema (i dalje planinskom!) Žabljaku (v. to, Crna Gora), pažnju putnika privuče most na Đurđevića Tari, izuzetno djelo moderne arhitekture. Most vitke linije premošćava najdublji kanjon u Evropi, prosječno dubok čak oko 1100 m.