Ali šta je to što zaista čini Crnu Goru jedinstvenom zemljom? Pored
toga što je po državnom statusu gotovo najmlađa samostalna država u
Evropi, Bog ju je podario i neizmjernom prirodnom ljepotom: kanjonima s
pitkom vodom, pašnjacima, rijekama, jedinstvenim jezerima kao i
nepreglednim netaknutim šumama. Ovdje antički gradovi žive u simbiozi
sa modernim potrebama XXI vijeka. Prastare crkve još su u funkciji, i
svakodnevno širom otvorenih vrata primaju vjernike svih koncesija,
željnih mira i duhovnosti. Tražeći mjesto na Mediteranu koji bi mogao
da se uporedi s današnjom Crnom Gorom, sjetili smo se Krima, poluostrva
koje svakom Rusu može poslužiti kao adekvatni uporedni sistem, te
zamjena za izgubljeni raj.
Kao što je Krim danas definisan ne samo geografskim putem (djelovanjem
mora, zemljotesima i vukanskim erupcijama) - i politička previranja su
umnogome odredila današnje granice. Takođe, Crna Gora ima svoje priče
na temu dioba i formiranja današnjih granica.
Zaliv kod grada Sevastopolj dosta podsjeća na evropski najjužniji fjord Boku Kotorsku.
Sadašnji izgled Boke je posljedica otapanje lednika sa
planina Orjen i Lovćen. Brazde nalik kanjonima usjekla je na svom putu
drevna rijeka.
Zbog svoje geografske pozicije, poluostrvo Krim je kroz istoriju bilo
mjesto sukoba imperija i civilizacija (Zapadno i Istočno rimsko
carstvo, Turska imperija, Kelti i Grci), i Crna Gora je imala sličnu
sudbinu, budući pozicionirana na raskrsnici puteva Istoka i Zapada.
Grad Jalta podsjeća na crnogorske primorske gradove Budvu i Herceg Novi. Prvi grad koji se ugleda kada se uđe u Bokokotorski zaliv i najsjeverniji na Crnogorskom primorju - Herceg Novi,
prava je mediteranska bašta. Zaštićen Orjenskim masivom sa
sjevera i dvama poluostrvima s mora, ovaj grad ima idealnu mikro-klimu
za rast najraznovrsnijeg mediteranskog bilja.
Budva - primorski grad na otvorenom moru, najstariji je grad na
obalama Jadrana. 
Prekoputa ovog drevnog grada je ostrvo Sv.
Nikola, najveće na Crnogorskom primorju. Oko grada Budve, i dalje
kilometrima, prostire se Budvanska rivijera - glavna turitička
destinacija (300 hiljada posjetilaca u sezoni 2007). Poznata je ne samo
po nepreglednim pješčanim plažama već i po najboljoj ponudi svih oblika
noćnog zivota na Primorju. Plaža Jaz je svega 2,5 km udaljena
od Budve (putem prema Tivtu). Ta prirodna uvala svjetski je poznata po
koncertima Rolingstonsa (u julu 2007) i Madone (u septembru 2008).
Statistika bilježi da je na koncertu poznate pjevačice
Madone, na plaži Jaz bilo oko 60 hiljada njenih fanova!
Stari grad Fedosija podsjeća na Luku Bar.
U Bar, glavnu carinsku luku za trgovačke brodove u Crnoj
Gori, može se doći i putničkim trajektom iz Barija (lučki italijanski
grad na zapadnoj obali Jadrana).
Crnogorska obala je sastavljena od Primorja i zaliva Boke Kotorske. Kotor,
glavni grad Boke, i centar pomorske tradicije, razvijao se pod uticajem
zapadne kulture. 
Od 1420. do 1797. Kotorom vlada Mletačka
republika. Prisustvo venecijanske uprave vidljivo je na svakom koraku,
među palatama i uskim popločanim ulicama Starog grada.
Pored Kotora, u istoriji pomorstva značajnu ulogu je imao i grad Perast.
Ovaj grad je najviše doprinio razvoju ruskog pomorstva. Godine 1698.
Petar Veliki šalje u Perast 17 svojih najboljih oficira na školovanje,
kod nautičkog pedagoga Marka Martinovića. Tradicija školovanja pomoraca
ostala je do danas, doduše ne više u Perastu, ali Pomorski fakultet u
Kotoru nudi više nego odlično školovanje.
Turiste u Boku i Kotor ne privlači samo kultura. Kotorski karneval i
Bokeljska noć su kruna svake ljetnje sezone. Te manifestacije posjete
na hiljade turista željnih mediteranskog štimunga. Ostrva Sv. Đorđe i
Gospa od Škrpjela, na pedalj od Perasta, nezaobilazne su destinacije
turista u posjeti Kotorskom zalivu.
Ulcinj, grad na krajnjem jugu crnogorske obale, oslobođen je od
Turaka prije oko 130 godina. 
On je u najvešoj mjeri u odnosu
na ostale gradove na primorju zadržao orijentalni duh Mediterana. Kao
turistička destinacija Ulcinj je najpoznatiji po Velikoj plaži, i po 13 km sitnog pijeska.
Napisao: Igor Kossich
